Hầu hết mọi người dùng hai từ "Internet" và "Web" như thể chúng là một, nhưng thực ra đó là hai phát minh khác nhau, ra đời cách nhau tròn 20 năm, bởi hai nhóm người khác hẳn nhau. Internet sinh năm 1969 trong một dự án quân sự Mỹ thời Chiến tranh Lạnh. World Wide Web xuất hiện năm 1989 tại một phòng thí nghiệm vật lý châu Âu, do một kỹ sư người Anh lặng lẽ tạo ra rồi tặng không cho toàn nhân loại. Hiểu rõ sự khác nhau này là hiểu được nền móng của thế giới số mà chúng ta đang sống.

ARPANET: Internet ra đời từ thời Chiến tranh Lạnh

Sau khi Liên Xô phóng vệ tinh Sputnik năm 1957, Mỹ thành lập cơ quan ARPA để đầu tư vào các công nghệ tương lai, trong đó có ý tưởng nối các máy tính của trường đại học và viện nghiên cứu lại với nhau để chia sẻ tài nguyên. Kỹ thuật then chốt là "chuyển mạch gói": thay vì giữ một đường dây riêng cho mỗi cuộc liên lạc như điện thoại, dữ liệu được cắt nhỏ thành nhiều gói, mỗi gói tự tìm đường qua mạng rồi ráp lại ở đích. Hai nhà khoa học Paul Baran ở Mỹ và Donald Davies ở Anh đã độc lập đề xuất ý tưởng này trong thập niên 1960.

Ngày 29 tháng 10 năm 1969, mạng ARPANET thực hiện truyền tin đầu tiên giữa Đại học California tại Los Angeles và Viện Nghiên cứu Stanford. Đến cuối năm đó, mạng có bốn nút. Năm 1971, Ray Tomlinson tạo ra thư điện tử và chọn ký tự @ để ngăn cách tên người dùng với tên máy — ký tự quen thuộc đến tận ngày nay. Năm 1974, Vint Cerf và Bob Kahn công bố giao thức TCP/IP, thứ "ngôn ngữ chung" cho phép các mạng khác nhau nói chuyện được với nhau; ngày 1 tháng 1 năm 1983, ARPANET chuyển hẳn sang TCP/IP, và đó được coi là ngày sinh chính thức của Internet theo nghĩa hiện đại.

Tim Berners-Lee và World Wide Web

Cuối thập niên 1980, Internet đã tồn tại nhưng khó dùng: muốn lấy tài liệu phải biết nhiều lệnh khó nhớ, và thông tin nằm rải rác không liên kết. Tại CERN, tổ chức nghiên cứu hạt nhân châu Âu ở Thụy Sĩ, kỹ sư người Anh Tim Berners-Lee phải làm việc với hàng nghìn nhà khoa học khắp thế giới, mỗi người giữ tài liệu theo một kiểu riêng. Tháng 3 năm 1989, ông nộp một đề xuất xây dựng hệ thống quản lý thông tin bằng siêu liên kết. Sếp của ông, Mike Sendall, ghi lên bản đề xuất một nhận xét nửa vời nổi tiếng: "Mơ hồ, nhưng thú vị..."

Berners-Lee vẫn âm thầm làm tiếp. Đến cuối năm 1990, ông đã tạo ra đủ bộ ba nền tảng của Web: địa chỉ URL để định danh mỗi tài liệu, giao thức HTTP để truyền tài liệu, và ngôn ngữ HTML để viết trang có chứa các liên kết bấm được. Ông viết cả trình duyệt đầu tiên lẫn máy chủ web đầu tiên trên một chiếc máy tính NeXT, và trang web đầu tiên trên thế giới — tại địa chỉ info.cern.ch — không nói về điều gì khác ngoài việc giải thích Web là gì. Bước ngoặt đến ngày 30 tháng 4 năm 1993, khi CERN tuyên bố tặng công nghệ Web cho công chúng, miễn phí bản quyền mãi mãi. Cùng năm đó, trình duyệt đồ họa Mosaic ra đời, giúp người không chuyên cũng xem được trang web có hình ảnh, và Web bùng nổ thành hiện tượng toàn cầu.

Internet và Web hoạt động ra sao, và đã thay đổi gì

Cách dễ hiểu nhất là dùng hình ảnh đường sá: Internet là toàn bộ hệ thống đường cao tốc, còn Web chỉ là một loại phương tiện chạy trên đó — bên cạnh thư điện tử, gọi thoại, xem phim trực tuyến, chơi game. Khi bạn mở một trang web, trình duyệt dùng giao thức HTTP để xin tài liệu từ máy chủ theo địa chỉ URL, dữ liệu được cắt thành gói, chuyển qua hạ tầng Internet rồi ráp lại thành trang hoàn chỉnh trong tích tắc. Không có Internet thì Web không chạy được, nhưng Internet hoàn toàn tồn tại được mà không cần Web — như nó đã làm suốt 20 năm.

Tác động của cặp đôi này thì khỏi phải bàn: hơn 5 tỷ người, tức khoảng hai phần ba nhân loại, đang trực tuyến. Thương mại, báo chí, giáo dục, giải trí, cách con người giữ liên lạc và làm việc — tất cả đều được viết lại trong vòng một thế hệ. Và điều đáng nói nhất là Tim Berners-Lee chưa bao giờ đăng ký bằng sáng chế cho Web. Nếu ông thu phí bản quyền như nhiều phát minh khác, có lẽ Web đã không bao giờ phổ cập đến mức thay đổi cả hành tinh.

Sự thật thú vị ít người biết

  • Tin nhắn đầu tiên trên ARPANET năm 1969 lẽ ra là chữ "LOGIN", nhưng hệ thống sập sau hai ký tự đầu, nên thông điệp đầu tiên trong lịch sử Internet chỉ là "LO".
  • Chiếc máy tính NeXT dùng làm máy chủ web đầu tiên có dán một tờ giấy viết tay: "Đây là máy chủ. KHÔNG ĐƯỢC TẮT NGUỒN!!" — tờ giấy ấy đã cứu Web sơ khai khỏi bị tắt nhầm không ít lần.
  • Trang web đầu tiên tại info.cern.ch vẫn còn truy cập được đến ngày nay dưới dạng bản sao được CERN phục dựng.

Hiểu lầm thường gặp

Hiểu lầm: "Internet và World Wide Web là cùng một thứ." Đây là hiểu lầm phổ biến nhất của thời đại số. Internet là hạ tầng mạng toàn cầu có từ năm 1969, còn Web chỉ là một dịch vụ chạy trên hạ tầng đó, ra đời năm 1989 gồm các trang tài liệu nối nhau bằng liên kết. Email bạn gửi năm nào cũng đi qua Internet nhưng không hề chạm đến Web.

Hiểu lầm: "Tim Berners-Lee là người phát minh ra Internet." Ông phát minh ra World Wide Web, một thành tựu đủ lớn cho cả một đời người, nhưng Internet là công trình tập thể của hàng trăm nhà khoa học và kỹ sư trong nhiều thập kỷ — từ những người đề xuất chuyển mạch gói đến Cerf và Kahn với giao thức TCP/IP. Gán toàn bộ Internet cho một cá nhân là bất công với rất nhiều người khác.

Nguồn tham khảo